1. Co to za miejsce?

Jest to zabytkowy zespół dworsko-parkowy z XVIII w., wpisany do rejestru zabytków Małopolski. Adres: Rynek 3, Mogilany k. Krakowa.

2. Architektura

Styl: Późnoklasycystyczny, murowany, parterowy z dachem mansardowym.

Wygląd: Prostokątny budynek z portykami arkadowymi od strony zajazdu i ogrodu, zwieńczonymi trójkątnym przyczółkiem.

Historia budowy: Powstał pod koniec XVIII w. z inicjatywy Heleny Apolonii Massalskiej, z części materiałów z rozbiórki renesansowego pałacu Spytka Jordana. Przebudowany ok. 1840 r. i rozbudowany na początku XX w.

3. Historia w pigułce

W XVI w. najpierw stał tu drewniany pałac kasztelana krakowskiego Wawrzyńca Spytka Jordana. Bywali w nim artyści, pisarze i uczeni. To właśnie w nim Mikołaj Rej prawdopodobnie pisał „Żywot człowieka poczciwego” w 1558 r. Nie znalazłem bezpośredniej wzmianki o jego działalności pisarskiej w Mogilanach. Możemy jedynie przypuszczać że miało to miejsce, ponieważ Spytek Wawrzyniec Jordan był znanym nie tylko w Polsce miłośnikiem sztuki. W swoim dworze w Myślenicach, a następnie w pobliskich Mogilanach otaczał się pisarzami, uczonymi, humanistami. To właśnie w Myślenicach powstało Zwierciadło i trzecia księga Żywota człowieka poczciwego Mikołaja Reja. (źródło https://pl.wikipedia.org/wiki/Spytek_Wawrzyniec_Jordan).

Natomiast „Żywot Człowieka Poczciwego” był wydrukowany w drukarni Macieja Wierzbięty Roku Pańskiego 1568 w Krakowie przy ul Sławkowskiej wg opisu z przedruków z polony.pl – Biblioteka Narodowa https://polona.pl/item/95611584 1802-1939:Warszawa; druk. A. Gałęzowskiego, 1828.

„Żywot człowieka poczciwego” nigdy nie wyszedł osobno , ale wchodził w skład zbiorowego dzieła , którego ogólny tytuł brzmiał (Zwierciadło, albo kształt w ktorym każdy stan snadnie się może swym sprawom iako we zwierciedle przypatrzyć, za szęsnego panowania sławnego Zygmunta Augusta krola polskiego roku po narodzeniu pańskim 1567 (…)”.

Dwór kupili Konopkowie i był w ich rękach do II wojny. Najsłynniejszy z rodu: Józef Nowina Konopka to autor monografii „Wieś Mogilany”, etnograf, u którego bywał Oskar Kolberg.

Od 1945 roku jest własnością skarbu państwa (właściciela reprezentuje aktualnie Starostwo Powiatowe w Krakowie). Po wojnie znacjonalizowany dwór niszczał. W 1967 r. był wyremontowany przez Polską Akademię Nauk (PAN) i do 2013 roku w dworze mieścił się ośrodek konferencyjny PAN. Od 2014 roku  nieruchomość pozostaje w użyczeniu gminy Mogilany. Niestety dwór stale podupada, ponieważ nie ma właściciela zaangażowanego w jego remont. Gmina Mogilany stara się o przejęcie dworu i fundusze na jego remont. 

4. Park

Dwór otoczony jest parkiem o renesansowym rodowodzie. Masz tu 3 części: ogród włoski z bukszpanem, ogród angielski z dębami i jesionami oraz ogród leśny. Największa atrakcja: 200-letnie szpalery grabowe i owocujący kasztan jadalny. Z parku są widoki na Kraków i Tatry.

5. Krótkie ciekawostki

Klasycystyczny dwór szlachecki z pięknym starym parkiem związany jest z rodem Konopków i Mikołajem Rejem. Dobre miejsce na 20-minutowy spacer jadąc na południe od Krakowa. Dwór w Mogilanach był dość popularną plenerową „scenerią” w PRL i później. Z racji klimatu klasycystycznego dworu i parku, ekipy chętnie wykorzystywały go do filmów kostiumowych.

Filmy i seriale kręcone w Mogilanach: „Zaklęty dwór” 1976 - serial kostiumowy TVP w reż. Antoniego Krauzego na podstawie powieści Walerego Łozińskiego. Akcja toczy się w przededniu Wiosny Ludów w Galicji. Cały tytułowy „Zaklęty dwór” to właśnie dwór w Mogilanach. To najsłynniejsza produkcja tu zrealizowana.

Z bardziej współczesnych twórczości, w dworze w Mogilanach nakręcono krótki epizod filmu „Kler” z 2018roku, w reżyserii Wojciecha Smarzowskiego.

Przeczytaj także: http://mogilany.info/inicjatwy/dwor-w-mogilanach